Wanneer is het rouwproces klaar?Wanneer voel ik me weer wat vrolijker en kan ik van het leven gaan genieten. Ik ben zo moe van al mijn verdriet…..
Zomaar wat willekeurige uitspraken van mensen in rouw.En natuurlijk snap ik deze vragen. Rouwen om een verlies, in welke vorm dan ook, kost veel energie en is soms een tijdlang moeilijk te dragen. Het liefste wil je dan duidelijkheid wanneer het einde in zicht is.

En mijn antwoord is niet altijd het antwoord wat je misschien graag wilt horen: ” Er staat geen vaste tijd voor rouw,iedereen doet het op zijn/haar eigen manier en de tijd heelt niet alle wonden, het is ook de aandacht die je geeft aan je rouwgevoelens. Rouwen is het zoeken naar : “Hoe verder met je leven  en het stilstaan bij al je rouwgevoelens en gedachtes”

Maar ik zal toch een poging doen om een antwoord te geven op deze vaak gestelde vraag.
Het duidelijkste kan ik het uitleggen door het verhaal van de “rouwschaduw”

In het begin van een rouwproces staat de “schaduw van rouw” steeds pal voor je. Er is weinig zon in je leven, veel mensen hebben weinig levenslust, het leven lijkt vaak meer overleven.Dat kan vaak ook niet anders
Gaande weg de maanden/jaren verdwijnt de rouwschaduw ook naar opzij en soms naar achteren . Ineens merk je dat er een sprankje zon is, dat je zomaar even hard hebt gelachen….De rouw beheerst niet je hele leven meer.  En soms….soms is die schaduw er weer even. Omdat e r bijvoorbeeld een ander verlies in je leven zich aandient en je “oude verdriet” als het ware weer wordt aangeraakt. En kijk dan weer naar die schaduw van rouw, het heeft waarschijnlijk weer aandacht nodig, alvorens het weer naar opzij en achteren kan gaan.
Rouwen is de overgangsfase van het “oude leven” van voor het verlies  naar  ”het nieuwe leven”. Rouwen hoort bij het leven, of je nu wilt of niet. Rouwen is de achterkant van de liefde. Het is ook logisch dat je rouwt om iemand die  zo dierbaar is geweest.
Dat pad van rouw is geen snelweg, maar meer een weg met stenen, slingerpaadjes en soms een doodlopende weg.  Het is een ware zoektocht om te leren omgaan met jouw verlies.

Rouwen is het leren omgaan met je verlies. Is het zoeken naar wat voor jou een goede manier is. Rouwen is ook het zoeken naar het opnieuw leren vormgeven van je leven. Dit is in eerste instantie vaak praktisch: Wie kookt er nu op de zaterdag en doet de boodschappen. Maar ook: Bij wie kan ik terecht met mijn verhaal, mijn zorgen ( om de kinderen)

Begeleiden bij rouw is soms nodig. Niet altijd, soms.
Als je merkt dat de schaduw wel heel lang pal voor je blijft staan, als je merkt dat je langdurig geen of weinig zin meer hebt om je leven te leven.  Als je jezelf helemaal niet meer snapt gedurende langere tijd.

Maar ook als je in het begin van een rouwproces het idee hebt dat je het echt niet meer weet, dat je bang bent “gek” te worden. Dan kunnen een paar gesprekken vaak ook helpen. Veel in rouw is “normaal” , deze gesprekken kunnen je soms geruststellen waardoor je zelf weer verder kunt.

Vraag om hulp, het is geen schande.
Mijn ervaring is dat de meeste mensen echt niet jaren in rouwtherapie hoeven. Voor veel mensen is het al helpend om een aantal gesprekken te doen en te leren hoe ze zelf verder kunnen en willen in hun leven. Om te leren hoe je stil kan leren staan bij je rouwgevoelens.

Wees welkom, als je een ( tijdelijke) helpende hand nodig hebt.

Hij zegt dat het een taak is van de ouders en de volwassenen om kinderen en jongeren te steunen in hun verdriet en ze tevens het vertrouwen mee te geven in het leven dat tranen worden gedroogd.
Niet voor altijd maar telkens weer.
Maar door te praten over verlies en rouw in het dagelijks leven leer je kinderen dat sterven bij het leven hoort.
Zoals een jaar ook een voorjaar en een winter kent.
Door te praten over verlies en rouw leer je kinderen dat het logisch is dat je verdriet hebt om iemand die is doodgegaan. Want rouwen is de achterkant van de liefde.
Maar ja , hoe kun je kinderen en jongeren ondersteunen in hun proces van rouw.
En hoe doe je dat dan als je als volwassene of als ouder zelf ook zo vreselijk verdrietig bent.

Een aantal praktische tips

Het allerbelangrijkste is te beseffen dat kinderen net gewone mensen zijn!
Zij hebben ook gevoelens en verdriet rond ziekte en dood.
Alleen uiten ze dat vaak op een andere manier, vaak ineens , heel heftig en soms pas weken of  maanden later.

Kinderen vinden  het prettig om iets concreets te doen of maken als er een uitvaart is. Vraag kinderen    ook welke ideeën ze hier over hebben .Geef ze de ruimte om waar mogelijk op hun eigen manier, met ondersteuning van volwassenen , afscheid te nemen.

Zorg als volwassene in rouw goed voor jezelf. Vraag hulp voor jezelf, ter ondersteuning in je vader/moeder zijn. Schroom niet dit te doen, rouwen is niet over na een paar maanden. En als jij zo af en toe een time out neemt , kun je er meer zijn voor je kinderen.
Als je in een scheiding zit en je bent erg boos op je partner. Bespreek dit niet met je kinderen! Dit is te zwaar voor hen om te dragen. Kinderen hebben het recht om van beide ouders te houden!

Ben je hulpverlener en wil je meer weten over Kinderen en Jongeren in Rouw. Op zaterdag 30 maart organiseer ik een trainingsdag te Zwolle. Voor meer info : zie trainingen.

Mijn motto is: “k Wil groot en sterk zijn,
ik knok me wel mijn leven door.
Ik laat niet graag mijn diepe pijn zien.
Gewoon “het Zijn”  “daar ga ik voor”

Maar soms is het genoeg geweest,
dan deel ik mijn verdriet
Met ieder die het horen wil
of die het nu toch ziet
En wat er dan nog over is
breng ik naar de rivier
Daar gaat het met de stroming mee
ver weg van hier.

Van binnen huil ik stille tranen.
Er zit nog steeds een stil verdriet
wat er af en toe echt uit mag komen
en ook als iedereen het ziet.

Hanneke Cator

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij begint me te vertellen
waarom ik iets niet zo moet voelen als ik het voel
dan neem je mijn gevoelens niet serieus

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij denkt dat je iets moet doen om mijn problemen op te lossen
dan laat je mij in de steek
hoe vreemd dat ook mag lijken.

Misschien is dat de reden waarom voor sommige mensen bidden werkt,
omdat God niets terugzegt en hij geen adviezen geeft of probeert dingen voor je te regelen.
Hij luistert alleen maar en vertrouwt erop dat je er zelf wel uitkomt.

Dus , alsjeblieft, luister alleen maar naar me
en probeer me te begrijpen.

En als je wilt praten, wacht dan maar even
en ik beloof je dat ik op mijn beurt naar jou zal luisteren.

Leo Buscaglia

Vier jij nu ook een beetje feest?
Of is daar alles van geest?
ALs ik in bed lig, zal ik aan je denken.
Raden wat jij aan mij wilt schenken.

Een stukje hemel of zoiets?
Of kun je zorgen voor een nieuwe fiets?
Ik zal heel goed naar je luisteren
Kun je ook nog een beetje fluisteren?
Als ik het heel stil maak in mijn oren.
Kan ik je misschien van binnen horen.

(Uit: “Het leven duurt een leven lang, Annet Wijers en Petra Penning. Geschreven voor
kinderen door Jan Vijn)

is verwijlen bij een brok leven
en stilstaan op de pieken van pijn en vreugde

Afscheid nemen
is met dankbare handen weemoedig meedragen
al wat waard is niet te vergeten……

Is moeizaam de draden losmaken
en uit het spinrag der belevenissen loskomen
en achterlaten
en niet kunnen vergeten.

Dietrich Bonhoeffer